Gwiezdne Zbiory

Jeśli nakierujesz swój teleskop na okolicę β Andromedae to już po chwili powinieneś wpaść na dwa piękne obiekty. Mgławica planetarna M97 ma swoje miejsce w naszej Galaktyce (2030 ly od Słońca), tuż obok znajduje się ponad 20 tysięcy razy bardziej oddalona galaktyka M108. Razem stanowią prawdziwe perełki Wielkiej Niedźwiedzicy. Obserwacja tych dwóch pięknych obiektów w powiększeniu pozwalającym na umieszczenie ich w jednym polu widzenia zawsze wywołuje u mnie kołatanie serca. Są takie wyraźne i dosłowne. Oglądana przez teleskop 8-calowy M97 to taka sporych rozmiarów puchata kuleczka posiadająca podobną jasność powierzchniową jak jej sąsiadka. M108 byłaby zapewne jeszcze bardziej okazała gdyby nie jej boczne ustawienie względem naszej Galaktyki. Poniższy szkic powstał 6 lutego w bardzo dobrych warunkach obserwacyjnych. Do szkicowania użyłem ołówków HB i B3, same mgławice rozmyte zostały fiszorem. Po powrocie do domu zastosowałem standardową obróbkę w Gimpie: desaturacja i inwersj...

W gwiazdozbiorze Kasjopei niedaleko gwiazdy drugiej wielkości Ruchba (delta Cassiopeiae, δ Cas) swoje miejsce ma piękna, otwarta gromada gwiazd NGC 457. eNGieeCka ta na stałe przyswoiła sobie trzy bardzo wymowne nazwy. Częstą zwą ją gromada Ważka, Sowa lub E.T. Wszystkie jej miana odnoszą się do jej wyglądu, tak właśnie większość z astronomów opisuję tą gromadę podczas obserwacji. Mnie osobiście najbardziej pasuje do niej nazwa Sowa. Poniższy szkic powstał 6 lutego pod bezchmurnym niebem. Do obserwacji służyłem się wtedy zwierciadlanym teleskopem GSO z 20 centymetrowym lustrem. Tak wygląda gromada Sowa (NGC 457) obserwowana przez ośmiocalowy teleskop w 40-krotnym powiększeniu. NGC 457 (skatalogowana też jako Caldwell 13) jest otwartą gromadą gwiazd w gwiazdozbiorze Kasjopei. Odkrył ją William Herschel 18 października 1787 roku. Oddalona jest od Słońca o 7900 lat świetlnych i zawiera około 150 gwiazd, które charakteryzuje dosyć duża różnica jasności. Jej wiek ocenia się ...

W gwiazdozbiorze Oriona, na południe od jego Pasa znaleźć można najjaśniejszą mgławicę dyfuzyjną naszego nieba. Obiekt ten widoczny nawet nieuzbrojonym okiem to Wielka Mgławica w Orionie, czyli M42. Właśnie skończyłem obróbkę jeszcze ciepłego szkicu Mgławicy w Orionie oglądanej dziś od 18 40 do 19 35 . Warunki pogodowe raczej dobre: zimno i dość mocny wiatr. Czasem jego podmuchy wyrywały mi podkładkę ze szkicownikiem z ręki ale dało się przeżyć. Widoczność bardzo dobra: po 15 minutowej adaptacji oka do ciemności M31 widziałem gołym okiem patrząc bezpośrednio na nią. Obserwacje prowadzone z pola, poza granicami małej wsi. Najbliższe źródło światła oddalone o jakieś 500 metrów i to za plecami. Co do samej mgławicy to przez lornetkę w centrum i ciut poniżej była najjaśniejsza i rozciągała się szczególnie w kierunku północno zachodnim (na szkicu północ na górze, zapomniałem dopisać znacznik północy), z tymże im dalej od centrum tym bledsza mgławica. Zerkaniem zajmuje naprawdę spor...

W jednym z narożników pięknej Lutni skryły się prawdziwe skarby północnej półkuli nieba. Pozorny układ wielokrotny δ Lyrae z gromadą otwartą Stephenson 1 w tle. Piszę pozorny dlatego, że obie delty mimo, że sprawiają takie wrażenie to faktycznie nie są powiązane sznurem grawitacji. Delta-1 znajduje się jakieś 1200 lat świetlnych od nas, delta-2 jest już 200 lat świetlnych bliżej. Pod ciemnym niebem obie gwiazdy wyglądają przepięknie, szczególnie δ 2 wyróżnia się pomarańczową barwą. Szkic jest pamiątką tego jak obie delty widziałem przez okular dający 40-krotne powiększenie. Pomiędzy deltami widać też kilka składników gromady otwartej Stephenson 1 Gwiazdy δ1 i δ2 w gwiazdozbiorze Lutni na tle kilku gwiazd gromady otwartej Stephenson 1. Na szkicu zaznaczyłem piękną barwę delty numer dwa dostrzeżoną w okularze teleskopu. Delty Lutni można obserwować już najmniejszym sprzętem. W małej lornetce bez trudu dostrzeżemy niebieskawo-białą δ 1 zaraz obok ujrzymy pomarańczow...

Układ Mizara i Alkora należy do jednego z pierwszych dobrze zbadanych i poznanych układów wielokrotnych gwiazd. Mnie układ ten intryguje najbardziej ze względu na skomplikowanie swej struktury. Mizar to w rzeczywistości układ czterech gwiazd, dodatkowo w okolicy znajduje się też Alkor, który sam w sobie jest układem podwójnych i orbituje w sporym oddaleniu (separacja na poziomie 709") od gwiazd układu Mizara. Poniższy szkic wykonałem pierwszego dnia 2018 roku podczas mojej 24 sesji obserwacyjnej. Szkicowałem ołówkami różnej twardości na białej kartce z bloku technicznego. W gimpie standardowa desaturacja i inwersja. Układ wielokrotny gwiazd Mizar i Alkor w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Na powyższym szkicu znalazły się trzy z sześciu gwiazd całego układu Mizara i Alkora. Dostrzeżenie trzech pozostałych gwiazd ze względu na bardzo małe separacje składowych jest niemożliwe.

W gwiazdozbiorze Wolarza znajduje się dosyć znany asteryzm odkryty i nazwany przez francuskiego astronoma Fulberta Picota. Czapka Napoleona zwana też Kapeluszem Napoleona to siedem gwiazd układających się w charakterystyczny kształt przypominający w istocie dwuróg noszony przez Napoleona. Asteryzm ten przy próbie szkicowania jest raczej nieskory do współpracy, w dostrzeżeniu ciemniejszych gwiazd strasznie przeszkadza bliska obecność Arktura, który wręcz oślepia swym blaskiem i psuje adaptacje oka do ciemności. Z tego też powodu na wykonanym przeze mnie szkicu brakuje siódmej, najciemniejszej gwiazdy samego asteryzmu. Bardzo pomocne w tym wypadku było odsunięcie Arktura z pola widzenia okularu tak by w spokoju móc nanieść na szkic pozostałe gwiazdy. Arktura dorysowałem na sam koniec. Rysunek wykonany ołówkami różnej twardości na białej kartce z bloku technicznego. Obróbkę w Gimpie ograniczyłem do nadania skali szarości, inwersji kolorów, usunięcia niechcianych kresek i artefak...

Wężownik kryje bardzo wiele fajnych obiektów obserwacyjnych. Tym razem pokazał mi dwie śliczne kuleczki - M10 oraz M12. Tak oto obie kulki prezentowały się 25 sierpnia 2017 roku w lornetce 10x50. Szkic standardowo wykonany na białej kartce bloku technicznego. Zastosowano desaturację oraz inwersję kolorów. Nieznacznie tylko wyczyściłem niechciane ślady po ołówku. M10 (po lewej) oraz M12 ujęte w jednym polu widzenia lornetki. Na północny zachód od M10 jasno świeci gwiazda 30 Oph, bardzo pomocna w zlokalizowaniu obu eMek. M10 i M12 to gromady kuliste odkryte i skatalogowane przez Charles'a Messiera kolejno 29 i 30 maja 1764 roku. Znajdują się praktycznie w samym centrum gwiazdozbioru Wężownika. Oddalone są od nas o odpowiednio 14,3 oraz 15,7 tyś lat świetlnych. Charakteryzują się bardzo zbliżoną jasnością: 6,6 i 6,7 magnitudo. M10 optycznie jest nieznacznie większa, jej rozmiar kątowy to 20', M12 natomiast 16'. Dostrzeżenie tychże kuleczek jest możliwe nawet w naj...

W Tarczy odnaleźć można prawdziwą perełkę nocnego nieba. M11 - gromada "Dzika Kaczka" jest łatwym celem nawet dla mniejszych lornetek. Poniżej mój szkic wykonany na białej kartce bloku technicznego. Programowo wyczyściłem co nieco niechciane kreski i zastosowałem inwersję. Obserwacje prowadzone za pośrednictwem lornetki Nikon Action Ex 10x50. M11 w centrum, zaraz obok charakterystyczny trapez wierzchołkami którego są: R Sct, HIP 92391, HIP 92296 oraz HIP 92171 Messier 11 znana też pod nazwą Gromada Dzika Kaczka jest bogatą w gwiazdy, zwartą gromadą otwartą zlokalizowaną w gwiazdozbioru Tarczy (RA/DEC: 18h 51m 5s/–06° 16′ 12″). Jasność obserwowana gromady to 6,3 magnitudo, na sferze niebieskiej zajmuje obszar o średnicy 14 minut łuku, jej oddalenie od nas liczone jest na 6200 lat świetlnych. Biorąc pod uwagę odległość z jakiej docierają do nas jej fotony "Dzika Kaczka" jest najbardziej oddaloną gromadą otwartą znajdującą się w katalogu Messiera widoczn...

W 1745 roku szwarjcarski astronom Philippe Loys Cheseaux odkrył otwartą gromadę gwiazd obecnie znaną jako Żłóbek Letni (Summer Beehive) lub po prostu IC 4665. Poniżej szkic Żłóbka Letniego widzianego przez lornetkę oferującą 10 krotne powiększenie. Szkic na białej kartce. Wykorzystałem ołówki B3, HB oraz H3. Po powrocie na komputerze tylko inwersja. IC 4665, najjaśniejsza gwiazda widoczna na szkicu to Cebalrai (β Oph). Summer Beehive na niebie zajmuje na tyle duży obszar, że widać ją nawet bez użycia jakiejkolwiek optyki (oczywiście w bardzo dobrych warunkach seeingowych). By ją zlokalizować wystarczy nakierować wzrok na gwiazdę Cebalrai (α Oph), gwiazdy gromady IC 4665 świecą tuż obok, nieco powyżej Cebalrai. Oddalenie gromady od Słońca określone jest granicami 1,100 - 1,400 lat świetlnych. Z dotychczasowych badań wynika, że zbliża się ona do nas z prędkością 12 km/s. Gwiazdy należące do gromady charakteryzują się bardzo młodym wiekiem szacowanym na 35 milionów l...

Canes Venatici to średniej wielkości gwiazdozbiór nieba północnego wydzielony z gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy przez Jana Heweliusza. My znamy go pod nazwą Psy Gończe. To właśnie tu, w południowych rejonach gwiazdozbioru swoje miejsce ma piękna gromada kulista M3. Szkic wykonany podczas trwania sesji obserwacyjnej 19 czerwca 2017 roku. Prezentuje on gromadę M3 taką jaką widziałem ją z użyciem lornetki Nikon Action Ex 10x50. Szkicowałem na białej kartce ołówkami różnej twardości, gromada rozmyta z użyciem fiszora. W Gimpie tylko desaturacja i inwersja kolorów, usunąłem trochę niechcianych kresek. M3 w centrum. Razem z gwiazdą HIP 67028 oraz HIP 66725 tworzy bardzo pomocny przy jej odnalezieniu trójkąt. Gromada M3 jest jedną z najjaśniejszych gromad kulistych widocznych z terenu Polski. Oddalona jest od nas o około 33,900 lat świetlnych. Jej jasność obserwowalna oceniona została na 6,2 magnitudo. W katalogu NGC została umieszczona pod numerem 5272. W gromadzie zawa...

2 czerwca wypełzłem ze swej jamy i popełniłem szkic asteryzmu Wieszak znanego też pod nazwą Gromada Brocchiego. Dwie godziny poświęcone na obserwacje przyniosły mi także miłe spotkanie z pięknym układem podwójnym Epsilon Lyrae. W mojej Nikonce 10x50 widoczne były dwie, bliźniaczo podobne gwiazdki o zimnym zabarwieniu. Na koniec chciałem odnaleźć gromady otwarte NGC 6885 i NGC 6940 lecz niechcący wleciałem do Łabędzia i zatopiłem się w blasku setek widocznych gwiazd Galaktyki, tylko tak patrzyłem i patrzyłem... A oto Cr 399 ujęte w szkicu (szkic wykonany na białej kartce. W domu tylko desaturacja oraz inwersja kolorów w Gimpie): Cr 399 - "Wieszak" lub jak kto woli "Gromada Brocchiego". Jasna gwiazda widoczna na lewo i w dół od asteryzmu to 9 Vulpeculae Pierwsze wzmianki na temat "Wieszaka" znalazły miejsce w " Księdze gwiazd stałych " perskiego astronoma Al Sufiego opublikowanej w 964 roku (zaktualizowana wersja  Almagestu  Ptole...

M92 to gromada kulista ciesząca się jasnością na poziomie 6,3mag. Została odkryta w 1777 roku przez Johana Erla Bode. Niezależnie kulkę odkrył także Messier i dodał ją do swojego katalogu pod numerem 92 jako bliżej nieokreślony obiekt mgławicowy. Jako kulista gromada gwiazd została sklasyfikowana w 1783 roku przez Williama Herschela. Poniższy szkic gromady M92 wykonałem ołówkami B3, HB oraz H3 na białej kartce z bloku technicznego, dodatkowo w terenie gromada rozmazana i rozmyta została z użyciem wiszora. Programowo zastosowałem jedynie inwersję kolorów. Usunąłem też kilka niechcianych kresek. M92 w centrum z widocznym pojaśnieniem centralnym M92 odległa od Ziemi o około 26,7 tysiąca lat świetlnych posiada masę około 330 tysięcy mas Słońca. Średnica gromady to 109 lat świetlnych. Gromada ta jest najstarszą znaną gromadą kulistą Drogi Mlecznej. Jej wiek szacuje się na 14,2 miliarda lat z błędem statystycznym na poziomie 1,2 mld lat.

Według oceny wielu astronomów amatorów Gromada Herkulesa znana szerzej jako M13 jest najpiękniejszą gromadą kulistą nieba północnego. Jej dostrzeżenie możliwe jest nawet nieuzbrojonym okiem a spojrzenie nań poprzez nawet najprostszą optykę przynosi ból szczęki roztrzaskującej się o ziemię... Poniższy szkic wykonany podczas ostatniej sesji prezentuje trzynastkę w całej okazałości tak jak widziałem ją poprzez moją ukochaną lornetkę. Na szczególną uwagę zasługuje nie tylko piękno samej gromady. To co naprawdę urzeka to piękna, bogata gwiazdowo okolica, która trafiła się tejże kuleczce. Szkic wykonany ołówkami na białej kartce z bloku technicznego. Programowo zastosowałem jedynie inwersję kolorów. Usunąłem też kilka niechcianych kresek. M13 w centrum, na lewo tuż przy niej gwiazda zmienna HIP 81848, jasna gwiazda przy granicy pola widzenia na północ od M13 to Eta Herkulesa Gromada Herkulesa odkryta została w 1714 roku przez brytyjskiego astronoma Edmonda Halleya. 1 czerwca 1...